Wystawa „Relacje 5: Praktyki postrelacyjne?” w Galerii XX1

23 października – 18 grudnia 2026 r. | Galeria XX1
Warszawa, al. Jana Pawła II 36
osoby artystyczne: Sophia Bulgakova, Erwin Jeneralczyk, Emilia Kina, Martyna Marciniak, Tytus Szabelski-Różniak
zespół kuratorski: Małgorzata Miśkowiec, Milena Stryjewska, Karol Szafraniec
patroni medialni: NN6T, hus magazine
wstęp wolny

wernisaż: 23 października 2026 r., godz. od 18:00 do 21:00
dostępność wystawy: napisy, audiodeskrypcja, tłumaczenie tekstów na PJM, tekst kuratorski w prostym języku, osoba asystująca na życzenie ‒ prosimy o kontakt z koordynatorką dostępności: dostepnosc@mik.waw.pl, tel./SMS: 601 669 440

23.10.2026, godz. 18.00-21.00 - wernisaż / Galeria XX1
26.11.2026, godz. 18.00-19.00 - oprowadzanie kuratorskie / Galeria XX1
18.12.2026, godz. 18.00-21.00 - finisaż / Galeria XX1

W trakcie trwania wystawy zostanie wypuszczona seria podcastów prezentujących rozmowy z zaproszonymi do wystawy osobami artystycznymi.

Cykl wystaw „Relacje” przez lata konsekwentnie mapował i śledził skomplikowane oraz dynamicznie przeobrażające się zależności łączące człowieka z otaczającą go rzeczywistością, innymi ludźmi oraz technologią. W ramach tej wieloletniej perspektywy sztuka funkcjonowała dwutorowo: stanowiła z jednej strony krytyczny komentarz do bieżącego stanu relacyjności, z drugiej zaś aktywne narzędzie umożliwiające nawiązywanie i podtrzymywanie autentycznego kontaktu. Piąta edycja przedsięwzięcia powstaje w momencie szczególnego nagromadzenia kryzysów i napięć, w którym dominuje poczucie rozpadu dotychczasowych form, porządków oraz pojęć – zarówno w wymiarze symbolicznym, jak i materialnym. Technologia cyfrowa przestała być w tym układzie jedynie przezroczystym, bezalternatywnym pośrednikiem lub neutralnym instrumentem komunikacji. Coraz wyraźniej jawi się ona jako wyobrażony bądź faktyczny podmiot relacyjnych interakcji, z którym musimy nieustannie negocjować własne miejsce w świecie.

Mimo że poczucie chwiejności stanowi stały element nowoczesności wpisany w mechanizmy liberalnych demokracji napędzanych turbokapitalizmem, obecne doświadczenie niesie ze sobą wyjątkowy lęk przed radykalną reorganizacją codzienności. Trwająca tuż przy polskiej granicy wojna oraz inne konflikty zbrojne, narastające pęknięcia wewnątrz stabilnych dotąd systemów politycznych oraz powrót retoryki siły dobitnie świadczą o głębokim zachwianiu geopolitycznym. Jednocześnie dostępne kanały komunikacyjne – na czele z mediami społecznościowymi, które miały zbliżać ludzi – w coraz większym stopniu odsłaniają swoje ukryte cele ekonomiczne oraz polityczne. Zamiast ułatwiać porozumienie, rynkowe narzędzia kolonizują rzeczywistość międzyludzką, sterowane przez liderów o zapędach technofeudalistycznych, dążących do bezwzględnej dominacji w cyfrowym świecie informacji.

Te zjawiska prowadzą do powszechnego kolapsu komunikacyjnego oraz głębokiego kryzysu więzi. Nadmiar dezorientujących i uzależniających rozwiązań technologicznych generuje rosnącą alienację, lęki, samotność oraz falę załamań psychicznych, zmuszając do refleksji nad tym, czy w otaczającym nas świecie zachodzi jeszcze jakakolwiek realna interakcja, czy też rozmawiamy wyłącznie ze sobą. Sytuację dodatkowo komplikuje rozwój sztucznej inteligencji, która sprawia, że technologia zyskuje własną agendę, zacierając granicę między podmiotem a przedmiotem relacji. Otacza nas syntetyczny świat – nienależący do sfery prostego odbicia codzienności, lecz będący jej zbiorowym, zniekształconym powidokiem. Rozwijają się w nim iluzje i fałszywe narracje, w których znaczącemu zniekształceniu ulega większość pojęć pozwalających do tej pory na sprawne ogarnianie rzeczywistości.

Głównym wyzwaniem staje się brak zrozumienia mechanizmów technologicznych, co sprawia, że tracimy umiejętność poprawnego odczytywania komunikatów kierowanych do nas zarówno przez algorytmy, jak i przez drugiego człowieka. Ekspozycja ujawnia ukryte warstwy komunikacyjnego załamania poprzez prezentowane dzieła sztuki. Prace przyglądają się odmiennym wymiarom cyfrowego uwikłania: ukazują warstwy narastającej izolacji, zasłony i niejasne granice podziałów, skomplikowane algorytmy informatyczne, halucynacje zbiorowej wyobraźni oraz niepozorne, choć kluczowe elementy infrastruktury technicznej. Ukazując te mechanizmy, sztuka odsłania również fizyczno-materialne oblicze świata cyfrowego, przypominając, że wirtualne interakcje posiadają konkretne, namacalne zaplecze, które również wchodzi w reale reakcje z otoczeniem – także na poziomie społecznym i biologicznym.

Wobec zagrożenia cyfrowym kolonializmem wystawa szuka jednak dróg wyjścia z patowej sytuacji zagubienia w technologicznych i pojęciowych fantomach. Kultura cyfrowa i narzędzia technologiczne wciąż pozostają przestrzenią podatną na oddolne działania, subwersywne przejęcia oraz konstruktywne adaptacje w służbie autonomii i oporu wobec władzy. Zamiast ślepego odrzucenia technologii, zaprezentowane postawy artystyczne proponują krytyczną uważność, rozbrajanie dominujących komunikatów oraz głębokie zrozumienie naszej obecności w technologicznym środowisku. Jak zwykle prezentowana sztuka pozostaje otwarta na odbiorcę – wymaga współudziału, by dopełnić własne znaczenie. Serwując intrygujące metafory oraz eksponując podatność zastanych systemów na hakowanie, ale też zostawiając miejsce na aktywne wyciąganie wniosków przez odbiorczynie i odbiorców, ekspozycja staje się próbą przełamania alienacyjnego paraliżu, pozwalającą przynajmniej poszukać metod odzyskujących sprawczość, podmiotowość i moc tkwiącą w interakcjach rzeczywiście relacyjnych. Takich, które tytułowemu pojęciu przywracają właściwe znaczenie.

Zespół kuratorski: Małgorzata Miśkowiec, Milena Stryjewska, Karol Szafraniec
Osoby artystyczne: Sophia Bulgakova, Erwin Jeneralczyk, Emilia Kina, Martyna Marciniak, Tytus Szabelski – Różniak
Promocja: Aleksandra Pytel
Przygotowanie materiałów promocyjnych: Urszula Tofil
Zdjęcia z wystawy: Ignacy Skwarcan
Redakcja i korekta: Aleksandra Pytel
Tłumaczenie: Grzegorz Siwicki
Dostępność: Julia Bellon, Milena Stryjewska,
Montaż: Piotr Leszczyński, Jan Jurkiewicz, Piotr Surma
Patroni: NN6T, hus magazine

Zależy nam, aby wystawa była dostępna i przyjazna dla jak najszerszego grona odbiorców. Dlatego przygotowujemy różnorodne rozwiązania, które pozwolą doświadczać sztuki na wiele sposobów.

Każda instalacja będzie posiadała audiodeskrypcję. Najważniejsze wydarzenia towarzyszące wystawie będą tłumaczone na żywo na Polski Język Migowy (PJM), a teksty dotyczące wystawy udostępnimy również w formie nagrań w PJM. Przy wybranych pracach pojawią się napisy rozszerzone.

Osoby niewidome zapraszamy do odkrywania wybranych instalacji za pomocą alternatywnych form doświadczania sztuki, takich jak materiały sensoryczne i/lub tyflografiki.

Dbamy o komfort osób neuroróżnorodnych — w galerii znajduje się neuroróżnorodny niezbędnik, a teksty wystawowe przygotujemy w języku prostym, tak aby były jak najbardziej zrozumiałe.

Wejście znajduje się na poziomie chodnika, a osobom, które potrzebują wsparcia, oferujemy asystę w dotarciu na miejsce.

Ważna informacja dotyczące dostępności: Galeria nie posiada dostępnej toalety. Najbliższa dostępna toaleta znajduje się w Mazowieckim Instytucie Kultury.